Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2026 r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Ewa Skowron

Protokolant:Monika Rzepecka

po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy

z odwołania C. D.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we H. z dnia 7 marca 2024 r., znak: (...)

o zasiłek chorobowy

I.  zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we H. z dnia 7 marca 2024 r., znak: (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się C. D. prawo do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. i od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r. oraz zwalnia go z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.849,33 zł,

II.  zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującego się kwotę 360,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty,

III.  koszty sądowe zalicza na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt IV U 483/24

UZASADNIENIE

Ubezpieczony C. D. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego pismem z dnia 14 maja 2024 r. (data prezentaty tut. Sądu k. 3) wniósł odwołanie od decyzji organu rentowego – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we H. z dnia 7 marca 2024 r. znak: (...)-(...), którą organ na podstawie art. 83 ust. 1, art. 84 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3, ust. 4 i ust. 7a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 66 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa odmówił prawa do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. i od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r. oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.849,33 zł. Na ustaloną kwotę składało się:

- należność główna w kwocie 10.864,80 zł z funduszu chorobowego,

- odsetki w kwocie 1.984,53 zł z funduszu chorobowego.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ rentowy wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynikało, iż ubezpieczony wystąpił z roszczeniem o wypłatę zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego za okres od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. i od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r., a organ rentowy dokonał wypłaty tegoż zasiłku chorobowego. Dalej organ rentowy podniósł, że wszczęto postępowanie kontrolne dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym u płatnika C. D. przez X. D., którego wynikiem była decyzja nr (...) z dnia 3 stycznia 2023 r., zgodnie z którą od 1 kwietnia 2019 r. X. D. nie podlega obowiązkowym społecznym jako pracownik, natomiast podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 1 kwietnia 2019 r. jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Co więcej w związku z decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r. oraz po złożeniu w dniu 20 listopada 2023 r. korekt dokumentów rozliczeniowych za wrzesień i październik 2020 r. z dniem 31 sierpnia 2020 r. ustało dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w związku z opłaconym składkami po terminie i w zaniżonej wysokości.

Zaskarżając decyzję ubezpieczony wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. i od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r. oraz zwolnienie go z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.849,33 zł. Jednocześnie ubezpieczony wniósł o zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczony wskazał, że od 2004 r. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) z siedzibą we H. oraz zgłosił się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i z tego tytułu co miesiąc terminowo odprowadzał składki w wysokości przekazanej mu przez biuro rachunkowe. Na skutek rozwoju działalności gospodarczej poszukiwał on pracownika m. in. do prowadzenia zajęć animacyjnych, opieki nad dziećmi czy wykonywania czynności w zakresie marketingu. W dniu 1 kwietnia 2019 r. zawarł ze swoją żoną X. D. umowę o pracę na czas nieokreślony, realizując przy tym wszystkie wynikające z tego obowiązki, tj. skierowanie na badania lekarskie, przeprowadzenie szkolenia BHP czy zgłoszenie umowy o pracę do obsługującego go biura rachunkowego w celu zgłoszenia nowego pracownika do ZUS. Dalej ubezpieczony podniósł, iż praca wykonywana przez żonę była rzeczywiście świadczona i strony umowy o pracę działały w pełnym przekonaniu, że czynności wykonywane przez żonę ubezpieczonego spełniają wszelkie przesłanki zawarcia takiego rodzaju umowy, a zawierając taki rodzaj umowy tytułem do ubezpieczeń społecznych był tytuł pracowniczy. Ubezpieczony od dnia zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń regularnie opłacał w terminie składki w należytej wysokości. Co więcej w wyniku postępowania kontrolnego dnia 3 stycznia 2023 r. została wydana przez organ rentowy decyzja nr (...), na mocy której żona ubezpieczonego od 1 kwietnia 2019 r. nie podlegała ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, lecz jako współpracownik. Na koniec 2023 r. organ dokonał z urzędu korekt dokumentów rozliczeniowych, a ubezpieczony niezwłocznie rozpoczął spłatę wynikłych zaległości, zawierając również w tym zakresie umowę ratalną.

Dalej ubezpieczony wskazał, iż niezrozumiałym dla niego pozostaje kwestia, jak zmiana tytułu do ubezpieczeń społecznych jego żony, a tym samym zmiana wysokości składek za jej ubezpieczenie, wpłynęła na jego prywatne składki w przedmiocie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Do czasu przeprowadzenia kontroli w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym przez X. D., ubezpieczony był zgłoszony w sposób prawidłowy do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz pokrywał składki terminowo i w należytej wysokości. W wyniku kontroli nie została wskazana żadna nieprawidłowość w tym zakresie, nadto organ wielokrotnie wypłacał ubezpieczonemu zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego nie zgłaszając w tym zakresie żadnych wątpliwości. Ubezpieczony nie otrzymał żadnej decyzji o niepodleganiu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu oraz nie miał wiedzy, aby w tym zakresie prowadzone było przez organ postępowanie. W ocenie ubezpieczonego niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ rentowy wydaje na rzecz ubezpieczonego decyzję z tak daleką idącymi konsekwencjami, jak zobowiązanie do zwrotu kilkunastu tysięcy złotych bez równoczesnego przedstawienia wyczerpującego uzasadnienia powodów oraz wyjaśnienia procedury badania przesłanek i podjęcia tejże decyzji.

Nadto ubezpieczony powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazał, że obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności. Niemniej ubezpieczony przez cały czas działał w przekonaniu, że był prawidłowo zgłoszony do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i dokładał należytej staranności, aby jego składki opłacane były terminowo i w odpowiedniej wysokości. Ubezpieczony nie miał również świadomości, że jego żona została zgłoszona do ubezpieczeń pod nieprawidłowym tytułem, bowiem strony zawarły realną umowę o pracę, która była rzeczywiście przez nią świadczona, a która była najbardziej sformalizowaną i wymagającą formą zatrudnienia. Ubezpieczony dołożył przy tym wszelkich starań, by działać zgodnie z prawem zapoznał się z ciążącymi na nim obowiązkami wynikającymi z Kodeksu Pracy, opłacił badania lekarskie, przygotował szkolenie BHP oraz zgłosił umowę do biura rachunkowego specjalizującego się w tym zakresie. Nadto ubezpieczony podniósł, iż korzystał z usług pomiotu profesjonalnego – biura doradcy podatkowego, polegając na jego wiedzy i doświadczeniu, a tym samym oczekując, że ewentualny błąd czy niezrozumienie przez ubezpieczonego przepisów prawnych zostanie tam zauważony i niezwłocznie naprawiony. Ubezpieczony ani przez chwilę nie miał zatem świadomości nienależności otrzymywanych świadczeń oraz nie można mu przypisać złej wiary. Nieuzasadnione było zatem zobowiązanie go do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami, skoro brak było po jego stronie świadomości, że świadczenia te są nienależne, ani woli lub winy we wprowadzeniu organu w błąd przy nieprawidłowej rejestracji innego ubezpieczonego (k. 3-7).

Odpowiadając na odwołanie, organ rentowy wniósł o jego oddalenie z uwagi na brak podstaw do jego uwzględnienia. Uzasadniając swoje stanowisko organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji (k. 11-12).

Na dalszym etapie postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony C. D. urodził się (...) Od 1 sierpnia 2004 r. rozpoczął wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej pod firmą przedsiębiorcy (...).

Od 1 lipca 2019 r. ubezpieczony był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z kodem tytułu 0510.

Okoliczności bezsporne.

Decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r. nr (...)-(...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we H. stwierdził, że X. D. u płatnika składek (...) C. D. nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik od 1 kwietnia 2019 r. Jednocześnie organ rentowy stwierdził, że ww. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 kwietnia 2019 r.

W dniu 20 listopada 2023 r. została sporządzona korekta deklaracji rozliczeniowych za okres od 09/2020 do 10/2020 za ww. osobę współpracującą. W związku ze złożonym korektami deklaracji rozliczeniowych nastąpiło zwiększenie kwoty składek za te okresy, a organ rentowy w przeprowadzonym w dniu 13 lutego 2024 r. postępowaniu wyjaśniającym stwierdził, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowego ubezpieczonego ustało z dniem 31 sierpnia 2020 r. z uwagi na opłacenie składek po terminie.

Decyzją z dnia 7 marca 2024 r. znak: (...) organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. i od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r. oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.849,33 zł.

Dowód: decyzja nr (...) z dn. 03.01.2023 r. – akta organu rentowego,

wniosek o poświadczenie ubezpieczenia chorobowego wraz z odpowiedzią z dn. 13.02.2024 r. – akta organu rentowego,

decyzja znak: (...) z dn. 07.03.2024 r. – akta organu rentowego.

Ubezpieczony od dnia 1 lipca 2019 r. podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. W okresie od stycznia 2020 r. do grudnia 2023 r. w składanych dokumentach rozliczeniowych wykazywał on składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Początkowo ubezpieczony opłacał składki z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w prawidłowej wysokości.

W latach 2020–2022 ubezpieczony siedemnastokrotnie występował do organu rentowego z wnioskami o wyrażenie zgody na opłacenie po terminie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Wnioski te obejmowały okresy: od kwietnia 2019 r. do maja 2019 r., od lipca 2019 r. do stycznia 2020 r., od marca 2020 r. do maja 2020 r., od lipca 2020 r. do sierpnia 2020 r. oraz listopad 2021 r. Organ rentowy każdorazowo udzielał zgody na opłacenie składek po terminie, umożliwiając tym samym zachowanie ciągłości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Ubezpieczony był niezdolny do pracy w okresach od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. i od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r. Organ rentowy wypłacił ubezpieczonemu zasiłek chorobowy z funduszu chorobowego za ww. okresy.

Okoliczności bezsporne.

Decyzja nr (...) z dnia 3 stycznia 2023 r. stała się prawomocna w dniu 18 lutego 2023 r. W następstwie zmiany tytułu do ubezpieczeń społecznych X. D. – żony ubezpieczonego – z tytułu pracowniczego na tytuł osoby współpracującej przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, zaistniała konieczność wykazania w dokumentach rozliczeniowych podstaw wymiaru składek właściwych dla osób współpracujących. Podstawy te były wyższe od minimalnego wynagrodzenia wynikającego z umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym roku kalendarzowym.

W związku ze sporządzonymi przez organ rentowy korektami deklaracji rozliczeniowych z dnia 15 listopada 2023 r., 20 listopada 2023 r. oraz 28 listopada 2023 r., składki za okresy: 02/2020, 06/2020 oraz od 09/2020 do 10/2021 zostały rozliczone po upływie ustawowych terminów płatności. Pismem z dnia 6 grudnia 2023 r. organ rentowy poinformował ubezpieczonego, że uporządkował zapisy oraz sporządził korekty dokumentów rozliczeniowych za okres od 04/2019 do 12/2021 zgodnie z decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r.

Ponadto, w wyniku dokonanych korekt deklaracji rozliczeniowych dotyczących żony ubezpieczonego, na koncie płatnika składek powstała niedopłata z tytułu składek. W dniu 19 grudnia 2023 r. ubezpieczony zawarł z organem rentowym umowę nr (...) o rozłożenie na raty należności z tytułu składek w łącznej kwocie 15.046,97 zł, obejmującej należność główną, odsetki za zwłokę oraz opłatę prolongacyjną. W umowie określono harmonogram spłaty obejmujący 12 rat, z terminem płatności ostatniej raty przypadającym na dzień 20 grudnia 2024 r.

Umowa nr (...) o rozłożenie na raty należności z tytułu składek z dnia 19 grudnia 2023 r. została całkowicie spłacona w dniu 19 grudnia 2024 r. Na dzień 30 października 2025 r. konto ubezpieczonego jako płatnika składek nie wykazywało zaległości.

Okoliczności bezsporne, a nadto:

pismo organu rentowego z dn. 06.12.2023 r., (k. 80),

umowa nr (...) o rozłożenie na raty należności z tytułu składek z dn. 19.12.2023 r., (k. 72-74),

notatka służbowa organu rentowego z dn. 30.10.2025 r., (k. 74-79).

Ubezpieczony, w zakresie realizacji obowiązków formalnych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, korzystał z usług profesjonalnego biura rachunkowego prowadzonego przez księgowego świadczącego również usługi doradztwa podatkowego. Biuro rachunkowe sporządzało i przekazywało do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszelkie wymagane dokumenty rozliczeniowe, a ubezpieczony otrzymywał od niego informacje dotyczące wysokości należnych składek. Ubezpieczony samodzielnie dokonywał wpłat składek, opierając się na danych przekazywanych przez księgowego. Kiedy zdarzały się sytuację opłacenia należności z tytułu składek po obowiązującym terminie ubezpieczony zgłaszał się osobiście lub telefonicznie do organu rentowego i podejmował niezbędne działania do utrzymania ciągłości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Po zawarciu przez ubezpieczonego umowy o pracę ze swoją żoną, X. D., poinformował on o tym fakcie biuro rachunkowe celem dopełnienia wszelkich formalności związanych ze zgłoszeniem jej do ubezpieczeń społecznych. Biuro rachunkowe, pomimo posiadania wiedzy, że zgłaszana osoba jest małżonką ubezpieczonego, nie poinformowało go o nieprawidłowości polegającej na zgłoszeniu jej jako pracownika, zamiast jako osoby współpracującej. Sam księgowy dowiedział się, iż było to błędne zgłoszenie od ubezpieczonego, po wydaniu przez organ rentowy decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Po zatrudnieniu żony przekazał księgowemu informację o nawiązaniu stosunku pracy oraz o konieczności opłacania za nią składek, pozostawiając mu dopełnienie wszelkich pozostałych formalności.

Ubezpieczony nie posiadał specjalistycznej wiedzy z zakresu księgowości i w pełni polegał na kompetencjach księgowego. Biuro rachunkowe udzielało mu jedynie informacji dotyczących procedury oraz konieczności składania wniosków o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie. Wszelkie czynności związane ze zgłoszeniem pracowników, w tym zgłoszeniem X. D. z właściwym kodem tytułu ubezpieczenia, były wykonywane przez księgowego.

Współpraca ubezpieczonego z biurem rachunkowym trwała od 2011 r., kiedy to w jego działalności pojawili się pierwsi pracownicy. Wcześniej ubezpieczony samodzielnie prowadził rozliczenia z ZUS, co było możliwe z uwagi na fakt, że opłacał składki wyłącznie za siebie.

W związku z ujawnionym błędnym zgłoszeniem żony do ubezpieczeń społecznych, ubezpieczony zakończył współpracę z dotychczasowym księgowym i nawiązał współpracę z inną osobą prowadzącą działalność rachunkową.

Dowód: zeznania świadka U. V. złożone na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 62v.-63),

zeznania świadka X. D. złożone na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 63-64),

przesłuchanie stron z ograniczeniem do przesłuchania ubezpieczonego C. D. na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 64v.-66).

Działalność gospodarcza prowadzona przez ubezpieczonego miała charakter edukacyjny. Początkowo obejmowała prowadzenie żłobków, następnie działalność edukacyjną skierowaną do dzieci do lat 14, a w dalszym etapie – zajęcia z zakresu programowania i robotyki.

Z dniem 1 kwietnia 2019 r. ubezpieczony zatrudnił swoją żonę, X. D., na podstawie umowy o pracę na stanowisku opiekuna. Do zakresu jej obowiązków należało w szczególności: prowadzenie zajęć opiekuńczych i edukacyjnych z dziećmi, wykonywanie czynności opiekuna na sali, prowadzenie działań marketingowych, obsługa mediów społecznościowych, utrzymywanie kontaktu z rodzicami oraz wykonywanie czynności administracyjnych związanych z funkcjonowaniem żłobków, w tym prowadzenie dzienników i dokumentacji.

Żona ubezpieczonego była zatrudniona za wynagrodzeniem odpowiadającym minimalnemu wynagrodzeniu za pracę obowiązującemu w danym okresie. Faktycznie świadczyła pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, tj. 8 godzin dziennie, w jednym z żłobków prowadzonych przez ubezpieczonego. W celu podjęcia zatrudnienia u męża zrezygnowała z dotychczasowej pracy w szkole.

W trakcie zatrudnienia żona ubezpieczonego pozostawała w bieżącym kontakcie z innymi pracownikami, z którymi spotykała się m.in. podczas przerw w pracy w pomieszczeniach socjalnych. Przed rozpoczęciem pracy przeszła obowiązkowe badania lekarskie, szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz szkolenie z pierwszej pomocy.

Świadczenie pracy przez żonę ubezpieczonego miało charakter rzeczywisty, wykonywane było w ustalonych godzinach pracy, pod kierownictwem ubezpieczonego i w miejscu przez niego wyznaczonym, zgodnie z obowiązkami wynikającymi z zawartej umowy o pracę.

Dowód: zeznania świadka X. D. złożone na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 63-64),

zeznania świadka P. N. złożone na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 64),

zeznania świadka P. C. złożone na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 64v.),

przesłuchanie stron z ograniczeniem do przesłuchania ubezpieczonego C. D. na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 64v.-66).

Ubezpieczony oraz jego żona powzięli informację o nieprawidłowościach dotyczących jej podlegania ubezpieczeniom społecznym dopiero w chwili wszczęcia przez organ rentowy postępowania wyjaśniającego, co miało miejsce pod koniec 2022 r. Oboje zostali wezwani przez organ rentowy do złożenia stosownych wyjaśnień w zakresie okoliczności związanych z zatrudnieniem żony ubezpieczonego.

Po wydaniu przez organ rentowy decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym ubezpieczony ani jego żona nie wnieśli odwołania do sądu. W dalszym toku postępowania ubezpieczony podejmował działania zgodne z zaleceniami organu rentowego, w szczególności w zakresie dokonania korekty tytułu do ubezpieczeń, korekt dokumentów rozliczeniowych oraz uregulowania powstałych zaległości składkowych. Zobowiązania wynikające z zawartej z organem rentowym umowy o rozłożenie należności z tytułu składek na raty ubezpieczony regulował terminowo.

W początkowym okresie działalności ubezpieczony składał wnioski o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie samodzielnie, po uprzednich konsultacjach z pracownikami ZUS lub księgowym. Nigdy nie został poinformowany, że jego dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało ani że zachodzi konieczność ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń. Przeciwnie — księgowy przekazywał mu informację, iż ubezpieczony nieprzerwanie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Ubezpieczony nie dokonywał samodzielnie żadnych korekt dokumentów zgłoszeniowych ani rozliczeniowych. Jego udział w procesie ograniczał się do opłacania składek w wysokości zbiorczej kwoty wskazywanej i wyliczanej przez księgowego.

Dowód: zeznania świadka X. D. złożone na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 63-64),

przesłuchanie stron z ograniczeniem do przesłuchania ubezpieczonego C. D. na rozprawie w dn. 20.10.2025 r., (k. 64v.-66).

Sąd Rejonowy zważył co następuje:

Odwołanie jako zasadne podlegało uwzględnieniu.

W niniejszej sprawie odwołujący się C. D. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego domagał się zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we H. z dnia 7 marca 2024 r. znak: (...), poprzez przyznanie mu prawa do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. i od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r. oraz zwolnienie go z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.849,33 zł. Jednocześnie odwołujący się wniósł o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Z kolei organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd działał w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazany w treści uzasadnienia, tj. o dowody z dokumentów przedłożonych przez strony oraz znajdujące się w aktach organu rentowego, dopuszczonych przez Sąd jako dowód w sprawie na podstawie art. 243 ² k.p.c., których wiarygodność i autentyczność nie budziła wątpliwości stron ani Sądu.

Ponadto Sąd dopuścił i przeprowadził dowód z zeznań świadków U. V., X. D., P. N. oraz P. C., jak również dowód z przesłuchania stron, ograniczony do przesłuchania odwołującego się C. D.. Przeprowadzone dowody osobowe Sąd ocenił jako w pełni wiarygodne. Zeznania świadków oraz odwołującego się były spójne, konsekwentne i logiczne, a nadto pozostawały w ścisłej korelacji z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym zarówno w aktach sprawy, jak i w aktach organu rentowego. Wzajemnie się uzupełniały, tworząc jednolity i niesprzeczny obraz okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować ich prawdziwość, zwłaszcza że relacje te były zgodne co do kluczowych faktów, nie zawierały wewnętrznych sprzeczności, a ich treść korespondowała z dokumentami zgromadzonymi w sprawie.

Świadkowie oraz odwołujący się zgodnie wskazywali, że w pełni powierzył on prowadzenie spraw kadrowo‑płacowych oraz rozliczeń z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych profesjonalnemu biuru rachunkowemu, które od wielu lat obsługiwało jego działalność gospodarczą. Podkreślali, iż odwołujący się nie posiadał specjalistycznej wiedzy w zakresie ubezpieczeń społecznych, a wszelkie czynności formalne — w tym zgłoszenia do ubezpieczeń, sporządzanie dokumentów rozliczeniowych oraz ustalanie kodów tytułów ubezpieczenia — wykonywał księgowy, na którego kompetencjach odwołujący polegał. Osobowe źródła dowodowe potwierdziły także, że zarówno odwołujący się, jak i jego żona nie mieli świadomości błędnego zgłoszenia X. D. jako pracownika, a nie osoby współpracującej, aż do momentu wszczęcia przez organ rentowy postępowania wyjaśniającego pod koniec 2022 r. Zgodnie wskazywali, że żona odwołującego się faktycznie świadczyła pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, w sposób podporządkowany, zgodnie z zakresem obowiązków wynikającym z umowy o pracę, a jej zatrudnienie miało charakter rzeczywisty i nie budziło żadnych wątpliwości co do faktycznego wykonywania pracy.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 501 t.j.; dalej zwaną ustawą zasiłkową), świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 t.j.; dalej zwaną ustawą systemową), zwanym dalej "ubezpieczonymi".

Takimi świadczeniami są między innymi: zasiłek chorobowy (art. 2 ust. 1 ustawy), który przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, zasiłek macierzyński (art. 2 ust. 5 ustawy), który przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko oraz zasiłek opiekuńczy (art. 2 pkt 6 ustawy), który przysługuje na warunkach określonych w Rozdziale 7 ustawy zasiłkowej. Powyższe świadczenia przysługują więc osobie objętej ubezpieczeniem społecznym.

Z kolei w myśl art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Zasiłek chorobowy jest świadczeniem, które przysługuje osobom ubezpieczonym w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej chorobą. Istotą zasiłku chorobowego jest kompensowanie utraty tych składników wynagrodzenia których pracownik nie uzyskuje w okresie nieświadczenia pracy wskutek niezdolności do pracy z powodu swojej choroby. Istotą prawa do zasiłku chorobowego w nieprzerwanym okresie jest ciągła niezdolność do pracy potwierdzona zwolnieniem lekarskim i świadczenie pracy w jakimkolwiek dniu tego zwolnienia powoduje utratę prawa do zasiłku przyznanego za cały okres tego zwolnienia.

Dalej należy wskazać, że w myśl art. 14 ust. 1 i ust. 2 ustawy systemowej objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia wskazanego we wniosku następuje, o ile zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.

W niniejszej sprawie stan faktyczny pozostawał między stronami niesporny. Ustalono, iż odwołujący się z dniem 1 kwietnia 2004 r. rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej pod (...)” z tytułu której podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Nie budziło również wątpliwości, że na swój wniosek został objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 1 lipca 2019 r., z kodem tytułu ubezpieczenia 0510, a należne składki – w tym składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – opłacał w wysokości wynikającej z pierwotnie złożonych dokumentów rozliczeniowych. W sytuacjach, w których składki zostały uiszczone po upływie ustawowego terminu płatności, odwołujący się składał wnioski o wyrażenie zgody na ich opłacenie po terminie, na które organ rentowy każdorazowo wyrażał zgodę.

Bezsporne pozostawało również, że odwołujący się w okresach od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. oraz od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r. był niezdolny do pracy, a organ rentowy wypłacił mu z tego tytułu zasiłek chorobowy.

Istota sporu sprowadzała się natomiast do ustalenia, czy – w związku z wydaniem przez organ rentowy decyzji nr (...) z dnia 3 stycznia 2023 r., zmieniającej tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym żony odwołującego się, X. D., z pracowniczego na tytuł osoby współpracującej z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, począwszy od 1 kwietnia 2019 r. – oraz w konsekwencji dokonania korekty deklaracji rozliczeniowych za okres od kwietnia 2019 r. do grudnia 2021 r., skutkującej powstaniem zadłużenia na koncie płatnika składek, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe odwołującego się ustało z dniem 31 sierpnia 2020 r., a także w następstwie ustania tego ubezpieczenia odwołujący się nie posiadał prawa do zasiłku chorobowego za wskazane wyżej okresy niezdolności do pracy, a wypłacone świadczenia stanowiły świadczenia nienależnie pobrane, uzyskane – zdaniem organu – na skutek złożenia nieprawdziwych oświadczeń, posłużenia się fałszywymi dokumentami bądź świadomego wprowadzenia organu w błąd.

Na wstępie należy jednoznacznie podkreślić, iż odwołujący się została skutecznie zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy systemowej. Zgłoszenie to zostało dokonane w sposób prawidłowy, a składki na ubezpieczenie chorobowe zostały opłacone w pierwotnie ustalonej wysokości i w terminie, zgodnie ze złożonymi wówczas dokumentami rozliczeniowymi, a w przypadku opłacenia składek po obowiązującym terminie została wyrażona zgoda na ich opłacenie po terminie.

Dopiero w wyniku późniejszych korekty dokumentów rozliczeniowych zwiększających wysokość składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne żony odwołującego się, dokonanej przez organ rentowy zgodnie z prawomocną decyzją nr (...) z dnia 3 stycznia 2023 r., doszło do podwyższenia wysokości należnych składek. W konsekwencji pierwotna wpłata została uznana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych za niepełną, a tym samym — w ocenie organu — nieterminową. Takie stanowisko prowadziło do przyjęcia, że odwołujący się nie był objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, które miało ustać z dniem 31 sierpnia 2020 r.

Jednakże, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, należy przyjąć, iż skuteczne i prawidłowe zgłoszenie osoby zainteresowanej do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz w przewidzianej przez ustawodawcę formie, a także terminowe uiszczenie składki w wysokości wynikającej z dokumentów rozliczeniowych obowiązujących w dacie jej opłacenia, prowadzi do powstania po stronie ubezpieczonego ważnego i skutecznego tytułu do objęcia ochroną ubezpieczeniową.

W ocenie Sądu, materialnoprawny skutek w postaci objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym powstaje z chwilą spełnienia przez ubezpieczonego wszystkich ustawowych przesłanek, w tym przede wszystkim dokonania zgłoszenia oraz opłacenia składki w ustawowym terminie. W konsekwencji, organ rentowy nie jest uprawniony do kwestionowania powstałego już stosunku ubezpieczenia poprzez dokonywanie korekt deklaracji rozliczeniowych z mocą wsteczną, jeżeli korekty te prowadziłyby do pozbawienia ubezpieczonego prawa do świadczeń, mimo że w dacie pierwotnego rozliczenia działał on w zaufaniu do obowiązujących dokumentów i informacji przekazywanych przez organ.

Sąd podkreśla, że późniejsza korekta dokumentów rozliczeniowych nie może wywoływać skutków retroaktywnych, jeżeli prowadziłoby to do naruszenia zasady ochrony praw nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Niedopuszczalne jest bowiem, aby ubezpieczony – który w dobrej wierze i zgodnie z obowiązującymi w danym czasie dokumentami oraz informacjami opłacił składkę – ponosił negatywne konsekwencje późniejszych korekt dokumentów rozliczeniowych.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż odwołujący się, zatrudniając swoją żonę X. D. od dnia 1 kwietnia 2019 r., działał w przekonaniu o prawidłowości przyjętej formy współpracy oraz w zaufaniu do profesjonalnego podmiotu, któremu powierzył prowadzenie spraw kadrowo‑płacowych i rozliczeń z organem rentowym. Z zeznań świadków, w tym księgowego U. V., wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że odwołujący się nie posiadał specjalistycznej wiedzy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a wszelkie czynności związane ze zgłoszeniem pracowników, w tym zgłoszeniem żony, były wykonywane przez biuro rachunkowe, które od wielu lat obsługiwało działalność gospodarczą odwołującego się. Świadek ten przyznał, że miał świadomość, iż zgłaszana osoba jest małżonką płatnika, a mimo to nie poinformował go o konieczności zgłoszenia jej jako osoby współpracującej, a nie pracownika. Tym samym to nie odwołujący się, lecz profesjonalny pełnomocnik faktycznie doprowadził do błędnego zgłoszenia tytułu ubezpieczenia.

Co istotne, zebrany materiał dowodowy potwierdza, że zatrudnienie X. D. miało charakter rzeczywisty. Świadczyła ona pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywała obowiązki opiekuna i osoby prowadzącej zajęcia edukacyjne, pozostawała w dyspozycji pracodawcy, wykonywała polecenia służbowe, uczestniczyła w szkoleniach BHP i badaniach lekarskich, a jej praca była widoczna dla innych pracowników. Nie sposób zatem przyjąć, że zgłoszenie jej do ubezpieczeń społecznych miało charakter pozorny lub zmierzało do obejścia prawa. Wręcz przeciwnie – odwołujący się działał w przeświadczeniu, że zatrudnienie żony jest dopuszczalne, a obowiązki wobec ZUS zostały wykonane prawidłowo.

W świetle powyższego nie sposób przypisać odwołującemu się jakiejkolwiek złej wiary, świadomego wprowadzania organu rentowego w błąd czy posługiwania się nieprawdziwymi dokumentami. Wszelkie działania podejmował on w oparciu o informacje przekazywane przez księgowego oraz w zaufaniu do prawidłowości sporządzanych dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych. ZUS przez lata nie kwestionował zgłoszenia żony jako pracownika, a odwołujący się nie miał żadnych podstaw, aby przypuszczać, że zgłoszenie to jest wadliwe.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także zasada lojalności organów administracji wobec obywatela. Organ rentowy, dokonując w 2023 r. korekt dokumentów rozliczeniowych za okres od 2019 r. do 2021 r., doprowadził do sytuacji, w której pierwotnie prawidłowo i terminowo opłacone składki – zgodnie z obowiązującymi wówczas dokumentami – zostały uznane za niepełne i nieterminowe. W konsekwencji ZUS przyjął, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe odwołującego się ustało z mocy prawa z dniem 31 sierpnia 2020 r., a wypłacone świadczenia chorobowe były nienależne.

Sąd nie podziela takiego stanowiska organu rentowego.

Po pierwsze, odwołujący się w dacie opłacania składek działał w oparciu o dokumenty rozliczeniowe sporządzone przez biuro rachunkowe i nie miał żadnej wiedzy o tym, że składki te – w świetle przyszłych korekt – okażą się niewystarczające. Nie można wymagać od płatnika składek, aby przewidywał przyszłe decyzje organu rentowego i ich wpływ na wysokość składek za okresy już rozliczone.

Po drugie, w dacie sporządzania korekt (2023 r.) nie obowiązywał już art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2022 r., który umożliwiał przywrócenie ciągłości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego poprzez złożenie wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie. Odwołujący się został zatem pozbawiony jakiejkolwiek możliwości obrony swoich praw – znalazł się w swoistej „próżni prawnej”, w której nie mógł skorzystać z instytucji, która wcześniej wielokrotnie była przez ZUS akceptowana i pozwalała na zachowanie ciągłości ubezpieczenia.

Po trzecie, organ rentowy przez lata akceptował opłacanie składek przez odwołującego się, udzielał zgód na opłacenie składek po terminie, a także wypłacał mu zasiłki chorobowe za kolejne okresy niezdolności do pracy. Dopiero po zmianie tytułu ubezpieczenia żony i dokonaniu korekt dokumentów rozliczeniowych ZUS przyjął, że ubezpieczenie chorobowe ustało wstecznie – co w ocenie Sądu narusza zasadę ochrony praw nabytych.

W tym miejscu należy odwołać się do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego. W postanowieniu z dnia 28 stycznia 2021 r., III USK 42/21, Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej nie może być interpretowany w sposób nadmiernie rygorystyczny, zwłaszcza gdy ubezpieczony wykazuje wolę kontynuowania ubezpieczenia i ostatecznie reguluje składkę. W uchwale 7 sędziów z dnia 20 stycznia 2022 r., III UZP 8/21, Sąd Najwyższy wskazał natomiast, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie można ograniczać się wyłącznie do formalistycznej wykładni przepisów, lecz należy uwzględniać ich cel, funkcję oraz sytuację ubezpieczonego, w tym jego dobrą wiarę i rzeczywiste wykonywanie obowiązków.

W realiach niniejszej sprawy odwołujący się wykazał pełną lojalność wobec organu rentowego: nie kwestionował decyzji z 3 stycznia 2023 r., dokonał korekt dokumentów, zawarł umowę o rozłożenie należności na raty i terminowo ją spłacił. Nie można zatem uznać, że działał w sposób zmierzający do obejścia prawa lub uzyskania świadczeń nienależnych. Przeciwnie – poniósł już konsekwencje błędnego zgłoszenia żony, regulując zaległe składki wraz z odsetkami. Nakładanie na niego dodatkowej sankcji w postaci utraty prawa do zasiłku chorobowego oraz obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń byłoby nieproporcjonalne, sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej oraz niezgodne z konstytucyjną zasadą zaufania obywatela do państwa.

W ocenie Sądu, skoro odwołujący się w dacie opłacania składek działał zgodnie z obowiązującymi dokumentami rozliczeniowymi, a organ rentowy nie kwestionował ich prawidłowości, to późniejsza korekta tych dokumentów – dokonana z przyczyn niezależnych od odwołującego się – nie może prowadzić do retroaktywnego ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Skoro ubezpieczenie to trwało w dacie powstania niezdolności do pracy, to odwołującemu się przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego za wszystkie sporne okresy.

W ocenie Sądu, dla pełnego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne było również odniesienie się do stanowiska organu rentowego, zgodnie z którym wypłacone odwołującemu się zasiłki chorobowe za sporne okresy stanowiły świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 84 ustawy systemowej. Organ rentowy przyjął bowiem, że wskutek rzekomego ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z dniem 31 sierpnia 2020 r. odwołujący się nie posiadał tytułu do objęcia ochroną ubezpieczeniową, a zatem świadczenia wypłacone po tej dacie były świadczeniami nienależnymi, podlegającymi zwrotowi wraz z odsetkami. Sąd nie podziela tego stanowiska.

Zgodnie z art. 84 ust. 2 ustawy systemowej, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia wypłacone mimo braku prawa do ich pobrania wyłącznie wówczas, gdy osoba pobierająca świadczenie była świadoma braku prawa do świadczenia, bądź gdy świadczenie zostało wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań, fałszywych dokumentów lub świadomego wprowadzenia organu w błąd. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i jako taki podlega wykładni ścisłej. Nie każde świadczenie wypłacone osobie, która – według późniejszej oceny organu – nie spełniała warunków do jego uzyskania, jest świadczeniem nienależnym. Konieczne jest bowiem wykazanie złej wiary po stronie ubezpieczonego, a więc świadomości braku prawa do świadczenia lub świadomego wprowadzenia organu rentowego w błąd. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organie rentowym.

W realiach niniejszej sprawy organ rentowy nie wykazał, aby odwołujący się składał nieprawdziwe oświadczenia, posługiwał się fałszywymi dokumentami, świadomie wprowadzał organ w błąd lub miał świadomość braku prawa do świadczeń. Przeciwnie – zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza, że odwołujący się działał w dobrej wierze, w zaufaniu do profesjonalnego biura rachunkowego, któremu powierzył prowadzenie spraw związanych z ubezpieczeniami społecznymi, oraz w oparciu o dokumenty rozliczeniowe sporządzane przez księgowego. Odwołujący się nie posiadał specjalistycznej wiedzy w zakresie ubezpieczeń społecznych, a wszelkie czynności związane ze zgłoszeniem pracowników, w tym zgłoszeniem żony, wykonywało biuro rachunkowe. Co więcej, przez cały sporny okres organ rentowy nie kwestionował prawidłowości zgłoszenia, udzielał zgód na opłacenie składek po terminie, potwierdzał objęcie odwołującego się dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym oraz wypłacał mu zasiłki chorobowe, co dodatkowo utwierdzało go w przekonaniu o prawidłowości jego sytuacji ubezpieczeniowej.

Nie sposób zatem przyjąć, że odwołujący się miał świadomość braku prawa do świadczeń. Wręcz przeciwnie – miał pełne prawo zakładać, że skoro organ rentowy wypłaca mu zasiłki chorobowe, to uznaje jego ubezpieczenie za ważne i skuteczne. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, świadomość braku prawa do świadczenia musi być świadomością rzeczywistą, a nie hipotetyczną czy domniemaną. Nie może być ona wyprowadzana z samych nieprawidłowości formalnych, zwłaszcza gdy powstały one z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego.

W niniejszej sprawie organ rentowy przyjął, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało z dniem 31 sierpnia 2020 r. z uwagi na nieterminowe opłacenie składki – nieterminowość tę ustalono jednak dopiero po dokonaniu korekt dokumentów rozliczeniowych w 2023 r., a więc ponad trzy lata po rzekomym ustaniu ubezpieczenia. Korekty te wynikały z decyzji dotyczącej innej osoby (żony odwołującego się), miały charakter retroaktywny i były konsekwencją błędnego zgłoszenia jej do ubezpieczeń społecznych przez biuro rachunkowe. Odwołujący się nie miał żadnego wpływu na dokonanie tych korekt, nie mógł ich przewidzieć ani im zapobiec. Co więcej, w dacie ich dokonania nie obowiązywał już art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2022 r., który umożliwiał przywrócenie ciągłości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego poprzez złożenie wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie. Odwołujący się został zatem pozbawiony jakiejkolwiek możliwości obrony swoich praw – znalazł się w swoistej „próżni prawnej”, w której nie mógł skorzystać z instytucji, która wcześniej wielokrotnie była przez ZUS akceptowana i pozwalała na zachowanie ciągłości ubezpieczenia.

W tym kontekście należy podkreślić, że retroaktywne pozbawienie ubezpieczonego prawa do świadczeń, wynikające z korekt dokumentów rozliczeniowych dokonanych z przyczyn od niego niezależnych, narusza zasadę ochrony praw nabytych oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. Ubezpieczony, który działał w dobrej wierze, opłacał składki zgodnie z dokumentami rozliczeniowymi i informacjami przekazywanymi przez organ rentowy, nie może ponosić negatywnych konsekwencji błędów, za które nie odpowiada.

W świetle powyższego Sąd stwierdza, że wypłacone odwołującemu się świadczenia nie były świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 84 ustawy systemowej. Odwołujący się nie działał w złej wierze, nie miał świadomości braku prawa do świadczeń, nie posługiwał się fałszywymi dokumentami ani nie wprowadzał organu rentowego w błąd. Organ rentowy nie wykazał żadnej z przesłanek uzasadniających obowiązek zwrotu świadczeń. W konsekwencji decyzja ZUS nakładająca na odwołującego się obowiązek zwrotu zasiłków chorobowych wraz z odsetkami była niezgodna z prawem i jako taka podlegała uchyleniu.

Reasumując w ocenie Sądu odwołanie zasługiwało na uwzględnienie w całości. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe odwołującego się nie ustało, a wypłacone świadczenia chorobowe były świadczeniami należnymi. Brak jest podstaw prawnych do żądania ich zwrotu. W konsekwencji zaskarżona decyzja organu rentowego podlegała zmianie poprzez przyznanie odwołującemu się prawa do zasiłku chorobowego za wszystkie wskazane w decyzji okresy niezdolności do pracy oraz uchylenie obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w punkcie I sentencji wyroku, na mocy przepisu art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we H. z dnia 7 marca 2024 r., znak: (...) w ten sposób, że przyznał odwołującemu się C. D. prawo do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 19 października 2020 r. do 13 listopada 2020 r., od 8 lutego 2021 r. do 15 lutego 2021 r., od 7 lipca 2021 r. do 23 lipca 2021 r., od 16 grudnia 2021 r. do 23 grudnia 2021 r., od 24 stycznia 2022 r. do 5 lutego 2022 r., od 4 lipca 2022 r. do 8 lipca 2022 r., od 27 września 2022 r. do 7 października 2022 r., od 27 listopada 2022 r. do 11 grudnia 2022 r., od 14 marca 2023 r. do 24 marca 2023 r. i od 15 sierpnia 2023 r. do 10 września 2023 r. oraz zwolnił go z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.849,33 zł.

Orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd oparł na treści art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu. Wysokość kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego przez odwołującego się – jako stronę wygrywającą proces - wynika z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023r. poz. 1935 t.j.). Koszty te wynoszą 360,00 zł. Orzeczenie o odsetkach od kosztów zastępstwa procesowego oparto na treści art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 959 t.j.), strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). Zgodnie zaś z art. 98 u.k.s.c., w toku postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych wydatki ponosi Skarb Państwa. Wobec powyższego w punkcie III sentencji wyroku Sąd koszty postępowania zaliczył na rachunek Skarbu Państwa.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w wyroku.