Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 grudnia 2025 r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Adam Semiczek

Protokolant: Małgorzata Weres

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2025 r. we Wrocławiu

sprawy z odwołania Ł. E.

od decyzji (...) Oddział we S.

z dnia 18.02.2022 r. znak (...)

o zasiłek chorobowy

I.  oddala odwołanie;

II.  zasądza od ubezpieczonej Ł. E. na rzecz (...) Oddział we S. kwotę 360,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

III.  nieuiszczone koszty sądowe zalicza na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt IV U 335/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 lutego 2022 r. znak (...) (...) Oddział we S. odmówił wnioskodawczyni Ł. E. prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 17 lipca 2021 r. do dnia 24 września 2021 r. Ponadto, w związku z pobraniem zasiłku chorobowego za ww. okres organ rentowy zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku na fundusz chorobowy wraz z odsetkami w łącznej kwocie 11.403,22 zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wyjaśnił, że wnioskodawczyni ubiegała się o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od 17 lipca do 24 września 2021 r. z tytułu zatrudnienia w (...) X. E. (1). (...) na podstawie złożonych dokumentów wypłacił wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za ww. okres. Dalej organ rentowy podał, że z urzędu wszczęto postępowanie kontrolne w celu sprawdzenia zasadności zgłoszenia wnioskodawczyni do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia, którego wynikiem była decyzja z dnia 7 lutego 2022 r. numer (...), zgodnie z którą od dnia 15 stycznia 2021 r. wnioskodawczyni nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu jako pracownik u płatnika składek (...) X. E. (1). W związku z powyższym wnioskodawczyni nie przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego za okres od 17 lipca do 24 września 2021 r., a wypłacony zasiłek jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi.

Wnioskodawczyni Ł. E. wniosła odwołanie od decyzji (...) z dnia 18 lutego 2022 r. domagając się jej zmiany poprzez przyznanie ubezpieczonej prawa do zasiłku chorobowego za czas niezdolności do pracy od dnia 17 lipca do dnia 24 września 2021 r. Ubezpieczona wniosła także o rozważenie przez tut. Sąd zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na wniesienie w dniu 17 marca 2022 r. odwołania do Sądu Okręgowego we Wrocławiu od decyzji z dnia 7 lutego 2022 r. numer (...) do czasu rozstrzygnięcia odwołania przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu. Nadto ubezpieczona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Uzasadniając swoje odwołanie ubezpieczona podniosła, że organ rentowy nie wykazał, że zachodzi podstawa do ustalenia, że zasiłek chorobowy jej nie przysługuje i decyzja (...) jest przedwczesna, gdyż rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w przedmiocie podlegania przez nią ubezpieczeniom będzie miało znaczenie prejudycjalne. Wyjaśniła, że została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych w związku z zawarciem umowy o pracę w dniu 15 stycznia 2021 r. na czas nieokreślony. Pracę świadczyła do dnia 14 czerwca 2021 r., kiedy to została przyjęta do szpitala. Jej niezdolność do pracy powstała zatem w okresie podlegania ubezpieczeniom społecznym.

W odpowiedzi na odwołanie (...) Oddział we S. wniósł o oddalenie odwołania z uwagi na brak podstaw prawnych do jego uwzględnienia oraz zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu sprawy prowadzonej z odwołania ubezpieczonej od decyzji z dnia 7 lutego 2022 r. numer (...).

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. ustalono, że wnioskodawczyni pomimo dokonanego zgłoszenia nie podlega od dnia 15 stycznia 2021 r. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika składek X. E. (2) (...), tym samym brak było podstaw do przyznania jej prawa do zasiłku chorobowego, a świadczenie pobrane jako nienależne podlega zwrotowi.

Postanowieniem z dnia 20 maja 2022 r. tut. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu VIII Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pod sygnaturą akt VIII U 611/22 w przedmiocie odwołania od decyzji (...) z dnia 7 lutego 2022 r. numer (...).

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2025 r. tut. Sąd podjął na podstawie art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c. postępowanie w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 2 lipca 2025 r. (k. 125) ubezpieczona podtrzymała swoje odwołanie.

Na rozprawie w dniu 31 października 2025 r. ubezpieczona podtrzymała odwołanie w zakresie zmiany decyzji (...) w części zobowiązującej ją do zwrotu kwoty wypłaconej jej w związku w ubezpieczeniem chorobowym wraz z odsetkami.

Organ rentowy z kolei podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

Ubezpieczona Ł. E. urodziła się w dniu (...) Ukończyła liceum o profilu ekonomiczno – administracyjnym oraz szkołę policealną na kierunku technik usług kosmetycznych. Dodatkowo ukończyła kurs z zakresu stosowania zabiegu Presoterapii i elektrostymulacji z wykorzystaniem aparatu kosmetycznego (...) i (...). Pracowała także u komornika na stanowisku pracownika biurowego.

W dniu 15 stycznia 2021 r. ubezpieczona zawarła z (...) X. E. (1) umowę o pracę na czas nieokreślony, na podstawie której została zatrudniona na stanowisku kosmetologa oraz pracownika biurowego w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem w kwocie 3.800,00 zł brutto. Ubezpieczona uzyskała orzeczenie o zdolności do pracy oraz odbyła szkolenie wstępne z zakresu bhp oraz instruktaż stanowiskowy. Jako miejsce świadczenia pracy wskazano S. ul. (...).

Zgodnie z zakresem czynności ubezpieczona miała zajmować się: przygotowywaniem dokumentów biurowych, zarządzaniem obrotem dokumentów, archiwizacją, sporządzaniem pism, zarządzaniem korespondencją biurową, dbaniem o prawidłowy przepływ informacji w firmie, umawianiem spotkań, organizacją szkoleń, obsługą programów oraz maszyn biurowych, szukaniem nowych zleceń, szukaniem nowych pracowników, wykonywaniem innych czynności dla dobra firmy oraz wykonywaniem poleceń przełożonego w ramach umowy o pracę.

X. E. (1) jest teściową ubezpieczonej. Z powodu problemów zdrowotnych X. E. (1) nie była w stanie wykonywać działalności gospodarczej.

Dowód: - świadectwo ukończenia liceum profilowanego, k. 21,

- świadectwo ukończenia szkoły policealnej, k. 21,

- dyplom uczestnika kursu, k. 22,

- świadectwo potwierdzające kwalifikacje w zawodzie, k. 22,

- umowy o dzieło, k. 23 – 25,

- umowa o pracę na czas nieokreślony z dn. 15.01.2021 r., k. 19,

- orzeczenie lekarskie nr (...), k. 19,

- karta szkolenia wstępnego, k. 20,

- zakres czynności pracownika z dn. 15.01.2021 r., k. 20,

- przesłuchanie ubezpieczonej, e-protokół rozprawy z dnia 31.10.2025 r. protokół skrócony k. 139.

X. E. (1) od dnia 20 listopada 2020 r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod firmą (...). Przedmiotem jej przeważającej działalności jest (...) 43.31.Z Tynkowanie. Z czasem działalność została rozszerzona o (...).96.02.Z Fryzjerstwo i pozostałe zabiegi kosmetyczne oraz (...) 85.59.B Pozostałe pozaszkolne formy edukacji, gdzie indziej niesklasyfikowane.

Miejscem wykonywania działalności gospodarczej (...) X. E. (1) jest S., ul. (...), a adres do doręczeń to S., ul. (...).

Z dniem 26 stycznia 2021 r. jako pełnomocnik (...) X. E. (1) został wpisany R. E., mąż wnioskodawczyni i syn X. E. (2).

Dowód: - wyciąg z (...), k. 17, 18, 28.

Za okres od stycznia do czerwca 2021 r. wystawiono dla ubezpieczonej listy płac. Ubezpieczona wypełniła także listy obecności za ww. okres. Wypłacono jej wynagrodzenie za ten okres.

Dowód: - listy płac i obecności, k. 63 – 74,

- potwierdzenia przelewów, k. 74 – 79.

Z dniem 7 czerwca 2021 r. ze skutkiem od dnia 15 stycznia 2021 r. zmieniono ubezpieczonej warunki umowy o pracę wskazując jako rodzaj umówionej pracy kosmetologa oraz wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 5.500,00 zł.

Dowód: - zmiana warunków umowy o pracę z dn. 07.06.2021 r., k. 57.

Od dnia 14 czerwca do dnia 7 lipca 2021 r. oraz 20 – 23 lipca 2021 r. ubezpieczona przebywała w szpitalu na oddziale ginekologiczno – położniczym z powodu niewydolności szyjki macicy oraz objawów zagrażających przedwczesnemu porodowi. W zaleceniach wskazano na prowadzenie oszczędzającego trybu życia, unikanie wysiłków fizycznych, stosowanie zaleconych leków.

Dowód: - karta informacyjna z dn. 07.07.2021 r., k. 58 – 60,

- karta informacyjna z dn. 23.07.2021 r., k. 61 – 62.

W okresie od dnia 17 lipca do dnia 24 września 2021 r. wnioskodawczyni pozostawała niezdolna do pracy z powodu choroby i otrzymała za ten okres zasiłek chorobowy.

Dowód: - okoliczności bezsporne.

Organ rentowy postępowanie w sprawie obowiązku ubezpieczeń społecznych ubezpieczonej jako osoby wykonującej pracę na podstawie umowy o pracę.

Decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. nr (...) (...) Oddział we S. stwierdził, że od dnia 15 stycznia 2021 r. Ł. E. nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. W uzasadnieniu organ rentowy wyjaśnił, że zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych, a następnie korekta dokumentów rozliczeniowych miały na celu wyłącznie uzyskanie przez ubezpieczoną świadczeń z ubezpieczeń społecznych z uwagi na zbliżający się okres związany z macierzyństwem. Natomiast prowadzenie dokumentacji pracowniczej stanowiło środek służący uwiarygodnieniu zatrudnienia ubezpieczonej. Nie przedstawiono dowodów potwierdzających zasadność zatrudnienia ubezpieczonej na stanowisku pracownika biurowego/kosmetologa. Stanowisko według oceny (...) zostało utworzone specjalnie dla ubezpieczonej, dla innych celów niż wykonywanie pracy w sposób stały, powtarzalny i ciągły.

Ubezpieczona wniosła odwołanie od decyzji (...) z dnia 7 lutego 2022 r. nr (...), domagając się jej zmiany poprzez ustalenie, że jako pracownik u płatnika składek (...) X. E. (1) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 15 stycznia 2021 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt VIII U 611/22 oddalił odwołanie ubezpieczonej. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że między płatnikiem składek a ubezpieczoną został skutecznie nawiązany stosunek pracy. Uwzględniając okoliczność, że w imieniu X. E. (2) działalność koordynował jako pełnomocnik jej syn i jednocześnie mąż ubezpieczonej, trudno było uznać, że spełniona została przesłanka świadczenia pracy pod kierownictwem pracodawcy w warunkach podporządkowania. Dodatkowo wątpliwości Sądu Okręgowego budziło miejsce świadczenia pracy – jednopokojowe mieszkanie zamieszkiwane przez ubezpieczoną, jej męża i teścia. Co więcej, planowana działalność kosmetyczna de facto nie została przez płatnika uruchomiona, zaś potrzeba zatrudnienia pracownika biurowego biorąc pod uwagę, że na czas nieobecności ubezpieczonej nikt nie został zatrudniony nawet w niewielkim wymiarze nie została w żaden sposób wykazana. Poza tym, w kontekście zmiany warunków umowy o pracę (wynagrodzenia) Sąd Okręgowy nie uznał za wiarygodne, że była to korekta dotycząca wcześniejszych ustaleń i zaistniałej pomyłki. W ocenie Sądu Okręgowego wszystkie działania i dokumenty, które zostały podjęte i przedstawione przez płatnika i ubezpieczoną miały jedynie potwierdzać – na potrzeby objęcia ubezpieczeniem – istnienie stosunku pracy. Dodatkowo, prawie wszystkie osoby zeznające w sprawie są powiązane rodzinnie i zainteresowane wykazaniem przesłanek związanych z faktem podpisania przez ubezpieczoną umowy o pracę.

Ubezpieczona złożyła apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego.

Dowód: - decyzja (...) z dn. 07.02.2022 r. nr (...) w aktach organu rentowego,

- odwołanie ubezpieczonej z dn. 17.03.2022 r., k. 10 – 14,

- akta sprawy o sygn. akt VIII U 611/22.

Decyzją z dnia 18 lutego 2022 r., znak (...) organ rentowy odmówił wnioskodawczyni Ł. E. prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 17 lipca do dnia 24 września 2021 r. Ponadto, w związku z pobraniem zasiłku chorobowego za ww. okres organ (...) zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku na fundusz chorobowy wraz z odsetkami w łącznej kwocie 11.403,22 zł.

W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni ubiegała się o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od 17 lipca do 24 września 2021 r. z tytułu zatrudnienia w (...) X. E. (2). Oddział na podstawie złożonych dokumentów wypłacił wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za ww. okres. Dalej organ rentowy podał, że wszczęto postępowanie kontrolne w celu sprawdzenia zasadności zgłoszenia wnioskodawczyni do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia, którego wynikiem była decyzja z dnia 7 lutego 2022 r. nr (...), zgodnie z którą od dnia 15 stycznia 2021 r. wnioskodawczyni nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu jako pracownik u ww. płatnika składek. W związku z powyższym wnioskodawczyni nie przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego za okres od 17 lipca do 24 września 2021 r., a wypłacony zasiłek jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi.

Dowód: - decyzja (...) z dn. 18.02.2022 r. w aktach organu rentowego.

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 790/23 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację Ł. E. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt VIII U 611/22. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że podziela stanowisko Sądu Okręgowego, iż działania wnioskodawczyni i płatnika składek miały na celu wyłącznie umożliwienie skorzystania przez nią ze świadczeń wynikających z ubezpieczenia społecznego. W rezultacie zawartej w dniu 15 stycznia 2021 r. umowy o pracę nie powstał stosunek prawny odpowiadający wskazanym kryteriom.

Dowód: - wyrok SA we Wrocławiu z dn. 16.04.2025 r. wraz z uzasadnieniem, k. 116 – 118.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje.

Odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni Ł. E. ostatecznie podtrzymała odwołanie w zakresie zmiany decyzji (...) w części zobowiązującej ją do zwrotu kwoty wypłaconej jej w związku w ubezpieczeniem chorobowym wraz z odsetkami, jednakże nie cofnęła przy tym odwołania w pozostałej części. Z kolei organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania w całości.

Dokonując oceny zasadności wniesionego odwołania podkreślenia w pierwszej kolejności wymaga, iż zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 501, 1083; dalej jako ustawa zasiłkowa) świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. 497, 863, 1243 i 1615; dalej jako ustawa systemowa).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Podstawowym warunkiem przyznania zasiłku chorobowego jest zatem fakt pozostawania ubezpieczonym.

Jak wynikało ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ubezpieczona w dniu 15 stycznia 2021 r. zawarła z (...) X. E. (1) umowę o pracę, jednakże nie podlegała z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym.

(...) Oddział we S. wydał w dniu 7 lutego 2022 r. decyzję numer (...), którą stwierdził, że od dnia 15 stycznia 2021 r. Ł. E. nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. W uzasadnieniu organ rentowy wyjaśnił, że zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych, a następnie korekta dokumentów rozliczeniowych miały na celu wyłącznie uzyskanie przez ubezpieczoną świadczeń z ubezpieczeń społecznych z uwagi na zbliżający się okres związany z macierzyństwem. Natomiast prowadzenie dokumentacji pracowniczej stanowiło środek służący uwiarygodnieniu zatrudnienia ubezpieczonej. Nie przedstawiono dowodów potwierdzających zasadność zatrudnienia ubezpieczonej na stanowisku pracownika biurowego/kosmetologa. Stanowisko według oceny (...) zostało utworzone specjalnie dla ubezpieczonej, dla innych celów niż wykonywanie pracy w sposób stały, powtarzalny i ciągły.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła ubezpieczona, jednakże Sąd Okręgowy we Wrocławiu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt VIII U 611/22, oddalił odwołanie ubezpieczonej.

Od powyższego wyroku ubezpieczona wniosła apelację, jednakże wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt III AUa 790/23 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację Ł. E. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt VIII U 611/22.

W tym miejscu należy wskazać, że Sąd jest związany wydaną decyzją administracyjną, która nie została skutecznie zaskarżona przez ubezpieczonego (a także płatnika składek), ma tu bowiem zastosowanie powszechna zasada rozgraniczenia drogi sądowej i drogi administracyjnej, czego wyrazem są art. 2 § 3 i art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. oraz art. 16 i 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a pod rządami Konstytucji także w idei podziału władz (art. 10) oraz działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7). Zasada ta doznaje ograniczenia jedynie w myśl koncepcji tzw. bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej, która nie ma normatywnego umocowania, ale znajduje oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wyrażającym od kilkudziesięciu lat niezmienny pogląd, że decyzja administracyjna nie może wywoływać skutków prawnych, pomimo jej formalnego nieuchylenia, jeśli jest dotknięta wadami, godzącymi w jej istotę jako aktu administracyjnego. Do takich wad zalicza się brak organu powołanego do orzekania w określonej materii oraz niezastosowanie jakiejkolwiek procedury lub oczywiste naruszenie zasad postępowania administracyjnego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 1946 r., sygn. akt C.III. 217/46, OSN 1947, nr 1, poz. 25, z dnia 15 października 1951 r., sygn. akt C. 653/51, OSN 1952, nr 3, poz. 75, z dnia 29 czerwca 1957 r., sygn. akt 2 CR 499/57, OSN 1959, nr 3, poz. 88, z dnia 27 sierpnia 1959 r., sygn. akt 1 CR 1051/58, "Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego" 1960, nr 2, s. 58, z dnia 4 listopada 1959 r., sygn. akt 2 CR 669/59, OSPiKA 1962, nr 4, poz. 106, uchwały z dnia 21 listopada 1980 r., sygn. akt III CZP 43/80, OSNCP 1981, nr 8, poz. 142, z dnia 21 września 1984 r., sygn. akt III CZP 53/84, OSNC 1985, nr 5-6, poz. 65, z dnia 27 listopada 1984 r., sygn. akt III CZP 70/84, OSNCP 1985, nr 8, poz. 108 oraz postanowienie z dnia 9 listopada 1994 r., sygn. akt III CRN 36/94, OSNCP 1995, nr 3, poz. 54 i wyrok z dnia 7 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1079/97, OSNC 1999, nr 11, poz. 189).

Ponadto zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak wskazuje się w orzecznictwie wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Natomiast moc wiążąca orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.) może być rozważana jedynie wtedy, gdy rozpoznawana jest inna sprawa niż ta, w której wydano poprzednie orzeczenie oraz gdy kwestia rozstrzygnięta innym wyrokiem stanowi zagadnienie wstępne. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia Sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się tylko do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia. Ten aspekt występuje, gdy w poprzednim postępowaniu, w którym zapadło prawomocne orzeczenie, nie brała udziału choćby jedna ze stron nowego postępowania, a nie jest ona objęta prawomocnością rozszerzoną. Nie można bowiem takiej strony obciążać dalszymi skutkami wynikającymi z prawomocnego orzeczenia. Drugi aspekt mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest określony jako walor prawny rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Jest on ściśle związany z powagą rzeczy osądzonej (art. 366 § 1 k.p.c.) i występuje w nowej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami, choć przedmiot obu spraw jest inny. W nowej sprawie nie może być wówczas zastosowany negatywny (procesowy) skutek powagi rzeczy osądzonej, polegający na niedopuszczalności ponownego rozstrzygania tej samej sprawy. Występuje natomiast skutek pozytywny (materialny) rzeczy osądzonej przejawiający się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami nowy spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym, wcześniejszym wyroku, a więc w ostatecznym rezultacie procesu uwzględniającym stan rzeczy na datę zamknięcia rozprawy. Taka jest treść prawomocnego orzeczenia, o którym stanowi art. 365 § 1 k.p.c., a więc treść wyrażonej w nim indywidualnej i konkretnej normy prawnej. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta sama kwestia, nie może być ona już ponownie badana. Związanie orzeczeniem oznacza zatem zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt I USK 64/23, LEX nr 3608124).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w wyniku prowadzonego wcześniej postępowania administracyjnego w przedmiocie podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniom społecznym od dnia 15 stycznia 2021 r. z tytułu umowy o pracę, a następnie postępowania sądowego, na skutek odwołania od decyzji wydanej przez (...) Oddział we S., kwestia podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniom społecznym w powyższym zakresie została już prawomocnie i wiążąco przesądzona i nie mogła być przedmiotem ponownego badania w niniejszej sprawie.

W świetle powyższego uznać zatem należało, że niezdolność do pracy wnioskodawczyni od dnia 17 lipca 2021 r. do dnia 24 września 2021 r. powstała w czasie, gdy ubezpieczona nie podlegała ubezpieczeniom społecznym. To z kolei oznacza, że za ten okres ubezpieczonej nie przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego w świetle powołanych na wstępie przepisów ustawy zasiłkowej.

Okoliczność, że zasiłek chorobowy za sporny okres został ubezpieczonej wypłacony była niekwestionowana. Kwestią sporną było natomiast, czy w przypadku ubezpieczonej zaktualizowały się przesłanki zobowiązujące ją do zwrotu wypłaconego jej świadczenia.

Stosownie do art. 84 ust. 1 ustawy systemowej osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Dalsza część art. 84 ust. 1 stanowi, że odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Ustęp zaś 1a art. 84 stanowi, że w razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty.

Dalej, za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia; 3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia (art. 84 ust. 2 ustawy systemowej).

Wspomniany powyżej art. 84 ustawy systemowej wskazuje na istotną cechę nienależnie pobranego świadczenia, a mianowicie świadomość (złą wiarę) osoby pobierającej świadczenie co do nieprzysługiwania tego świadczenia w całości lub w części od początku albo w następstwie późniejszych zdarzeń. Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności. Judykatura wypracowała pogląd o możliwości domagania się przez organ rentowy zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę, przy czym dla ustalenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znacznie ma świadomość i zamiar ubezpieczonego, który pobrał świadczenie w złej wierze.

Ponadto, w publikacji „Pojęcie i rodzaje błędu organu rentowego i odwoławczego” (Państwo i Prawo 2005, z. 12, s. 54–55) dr hab. R. Babińska wskazuje, że przesłanka „świadomego wprowadzenia w błąd” nawiązuje do zagadnienia winy osoby pobierającej świadczenie. Jednakże prawo ubezpieczeń społecznych nie formułuje w żaden sposób definicji winy. Natomiast w piśmiennictwie można znaleźć pogląd, że winę w prawie ubezpieczeń społecznych należy interpretować w sposób zgodny z cywilistyczną konwencją pojęciową (T. Z., Stosowanie przepisów i pojęć prawa cywilnego, s. 21–22). Można więc przyjąć, że świadomym wprowadzeniem w błąd jest umyślne działanie zainteresowanego przyjmujące postać dolus directus lub dolus eventualis, również w formie przemilczenia (por. M. Bartnicki, [w:] K. Antonów (red.), Ustawa o emeryturach i rentach, s. 582).

Takie cechy działania są istotne przy ocenie obowiązku zwrotu przez ubezpieczonego wypłaconych mu nienależnie świadczeń (por. wyrok SN z dnia 14 marca 2006 r., I UK 161/05, M.P. Pr. 2006/5/230). Podobnie wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 listopada 2004 r. (I UK 3/04, OSNAP 2005/8/116) wskazując, że dla ustalenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znaczenie ma świadomość i zamiar ubezpieczonego, który pobrał świadczenie w złej wierze. Wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina świadczeniobiorcy, nie uzasadnia powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyrok TUS z dnia 11 stycznia 1966 r. III TR 1492/65, OSPiKA 1967/10/247, wyroki SN z dnia 28 lipca 1977, II UR 5/77, OSNCP 1978/2/37; z dnia 16 lutego 1987 r. URN 16/87, PiRS 1988/6; z dnia 4 września 2007 r., I UK 90/07 Lex nr 454781 oraz wyrok SA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r. III AUa 365/13, Lex nr 1339401). Oczywistym jest, iż ochrona ubezpieczonego w tym zakresie nie ma miejsca w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego lub innego bezprawnego działania ubezpieczonego w celu uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Świadczenia wypłacone w takiej sytuacji podlegają bowiem zwrotowi w trybie przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych (por. wyrok SN z dnia 20 maja 1997 r., II UKN 128/97, OSNAPiUS 1998/6/192).

Jak wskazuje Sąd Najwyższy w rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 u.s.u.s., błąd stanowi następstwo świadomego działania pobierającego świadczenie, determinowanego wolą wywołania przekonania po stronie organu, że zostały spełnione warunki nabycia prawa do świadczenia lub świadczenia o określonej wysokości. Ów błąd wiąże się zawsze z pierwotną wadliwością rozstrzygnięć organu rentowego lub odwoławczego, a jego istotną cechą konstrukcyjną, odróżniającą od innych uchybień, jest istnienie fałszywego wyobrażenia organu o stanie uprawnień wnioskodawcy, wywołanego na skutek świadomego zachowania osoby pobierającej świadczenie. Zakreśla się szeroko ramy zachowań kwalifikowanych jako świadome wprowadzenie w błąd organu rentowego lub odwoławczego. Zalicza się do nich zarówno bezpośrednie oświadczenie nieprawdy we wniosku o świadczenie, jak i przemilczenie przez wnioskodawcę faktu mającego wpływ na prawo do świadczenia, złożenie wniosku w sytuacji oczywiście nieuzasadniającej powstania prawa do świadczenia oraz okoliczność domniemanego współdziałania wnioskodawcy z innymi podmiotami we wprowadzeniu w błąd organu rentowego. (Dz. U. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt II USK 394/21, LEX nr 3527344).

W ocenie Sądu stan faktyczny rozpoznawanej sprawy pozwalał uznać, że ubezpieczona pobrała sporne świadczenia w złej wierze, co oznacza, że już w dacie ich pobierania miała wiedzę o tym, że nie spełniała warunków do ich pobierania.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na podstawę zatrudnienia ubezpieczonej. W dniu 15 stycznia 2021 r. zawarła ona umowę o pracę ze swoją teściową prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Mimo, iż przeważającym przedmiotem działalności (...) X. E. (1) stanowiło tynkowanie i ogólnie rozumiana „budowlanka”, ubezpieczona zgodnie z treścią umowy o pracę miała zajmować stanowisko kosmetologa. Z czasem wpisano do zakresu działalności (...) X. E. (1) (...) Fryzjerstwo i pozostałe zabiegi kosmetyczne oraz (...)Pozostałe pozaszkolne formy edukacji, gdzie indziej niesklasyfikowane. Już powyższe mogło wzbudzić wątpliwości w zakresie działania ubezpieczonej i pierwsze symptomy działań skierowanych na wywołanie przekonania, że spełnione warunki nabycia prawa do świadczenia. Pracodawca wystawił wnioskodawczyni listy płac, załączono również do akt sprawy listy obecności podpisane przez wnioskodawczynię, jednakże – jak słusznie także wskazywał Sąd Okręgowy we Wrocławiu oraz Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – ubezpieczona nie przedstawiła dowodów, które potwierdzałyby faktyczne wykonywanie przez nią obowiązków pracowniczych, których de facto nie wykonywała, czego miała jednocześnie pełną świadomość.

Sąd, w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, w żadnej mierze nie dał wiary ubezpieczonej jakoby łączyła ją od dnia 15 stycznia 2021 r. z płatnikiem składek umowa o pracę, która była rzeczywiście realizowana, a łączący odwołującą się i (...) X. E. (1) stosunek prawny był stosunkiem pracy.

Dodatkowo, należy zwrócić uwagę na dokonanie zmiany w warunkach wynagradzania Ł. E., tj. zwiększenia wynagrodzenia z 3.800,00 zł brutto na 5.500,00 zł po kilku miesiącach pracy ze skutkiem od dnia zawarcia umowy. Nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że krótko po podpisaniu dokumentu wprowadzającego zmiany do warunków umowy o pracę odwołująca się trafiła do szpitala. Sąd powziął uzasadnione wątpliwości co do podstawy podwyższenia odwołującej się wynagrodzenia w świetle niewykazania jakichkolwiek podstaw do takiego działania. Nie można także pominąć rodzinnych powiązań między odwołującą się, pracodawcą (teściowa) i pełnomocnikiem pracodawcy (mężem odwołującej się).

W świetle powyższego uznać należało, że odwołująca się nie świadczyła żadnej pracy na podstawie umowy o pracę łączącej ją z (...) X. E. (1). Sąd nie dał odwołującej się wiary co do tej twierdzeń jakoby wykonywała obowiązki pracownicze.

W ocenie Sądu Ł. E. wspólnie z płatnikiem podjęła decyzję o zawarciu umowy o pracę na pełny etat, a następnie zmiany warunków umowy o pracę w zakresie wynagrodzenia, co miało zapewnić jej korzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Samo podpisanie umowy o pracę nie skutkowało powstaniem po stronie odwołującej się tytułu do ubezpieczeń ze stosunku pracy. Dopiero bowiem faktyczne wykonywanie pracy skutkuje powstaniem tytułu do ubezpieczeń. Odwołująca się bez problemu i żadnych trudności mogła ocenić, czy rzeczywiście podejmuje jakiekolwiek czynności w ramach realizacji umowy o pracę. Miała też niewątpliwie świadomość, że czynności tych nie wykonuje, gdyż nie była w stanie wykazać za pomocą dokumentów żadnych konkretnych działań, które podejmowała w tamtym okresie.

W tym miejscu wskazać należy, że Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt II UK 11/13 LEX nr 1460954 OSNP 2014/5/72, zgodnie z którym: „Jeżeli strony umowy o pracę nie zamierzają wywołać skutku prawnego w postaci nawiązania stosunku pracy, a ich oświadczenia uzewnętrznione umową o pracę zmierzają wyłącznie do wywołania skutku w sferze ubezpieczenia społecznego, to taka umowa jako pozorna jest nieważna (art. 83 § 1 k.c.). Okoliczność, że zgłoszenia danej osoby do ubezpieczeń społecznych dokonuje rzekomy pracodawca, nie oznacza, że rzekomy pracownik, wnioskując o świadczenia z ubezpieczeń społecznych, z powołaniem się na objęcie go takimi ubezpieczeniami w związku z zawarciem umowy o pracę, nie wprowadza świadomie w błąd organu rentowego w rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 u.s.u.s.”.

Analizując okoliczności faktyczne niniejszej sprawy uznać należało, że odwołująca się działała w sposób umyślny i świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy co do okoliczności istotnych – a mianowicie co do tego, że są podstawy do tego by podlegać ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, co doprowadziło do wypłaty na jej rzecz świadczeń nienależnych. Należy bowiem zgodzić się z oceną dokonaną przez organ rentowy i wyrażoną w decyzji nr (...) z dnia 7 lutego 2022 r. co do tego, że nie przedstawiono żadnych dowodów potwierdzających zasadność zatrudnienia odwołującej się na stanowisku pracownika biurowego/kosmetologa i stanowisko to zostało utworzone specjalnie dla niej, dla innych celów niż wykonywanie pracy w sposób stały, powtarzalny i ciągły.

Powyższą ocenę podzielił również Sąd Okręgowy we Wrocławiu rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji (...) oraz Sąd Apelacyjny oddalając apelację ubezpieczonej. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawą w pełni podziela ww. poglądy.

Nie sposób także uznać, że odwołująca się była w uzasadnionym przeświadczeniu o tym, że sporne świadczenia jej przysługują tylko dlatego, że otrzymywała te świadczenia od organu rentowego. Organ rentowy został bowiem wprowadzony w błąd i z tego względu te świadczenia wypłacał. Dopiero na skutek kontroli wszczętej po dokonaniu korekty będącej następstwem zwiększenia wynagrodzenia ubezpieczonej doszło do wydania decyzji w przedmiocie podlegania przez odwołującą się ubezpieczeniom społecznym.

Mając na względzie całokształt powyższych okoliczności stwierdzić należało, że zaistniały po stronie Ł. E. przesłanki zawarte w art. 84 ust. 1 i art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej. To z kolei oznacza, że prawidłowe było zobowiązanie jej w zaskarżonej decyzji do zwrotu wypłaconego jej nienależnie świadczenia z ubezpieczenia chorobowego w postaci zasiłku chorobowego za okres od dnia 17 lipca 2021 r. do dnia 24 września 2021 r.

Odnosząc się do kwoty zasiłku chorobowego, do której zwrotu odwołująca się została zobowiązana w zaskarżonej decyzji wskazać należy, że była ona niekwestionowana przez odwołującą się.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd działał w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazany w treści uzasadnienia, tj. o dowody z dokumentów, których wiarygodność i autentyczność nie budziła wątpliwości stron ani Sądu. Sąd pominął na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. dokumenty na kartach 25 – 27, 29 – 56, 80 – 81 uznając je za nieistotne i nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przesłuchanie ubezpieczonej Sąd uwzględnił w ograniczonym zakresie i w szczególności nie dał wiary jej twierdzeniom dotyczącym świadczenia przez nią pracy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w punkcie I. wyroku, działając na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie w całości.

W punkcie II. sentencji wyroku Sąd zasądził na rzecz organu rentowego kwotę 360,00 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia prawomocności niniejszego wyroku do dnia zapłaty na podstawie § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. O odsetkach orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755, 807, 956, 2186), strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). Zgodnie zaś z art. 98 u.k.s.c., w toku postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych wydatki ponosi Skarb Państwa, wobec czego, w punkcie III. sentencji wyroku Sąd orzekł, że koszty sądowe w niniejszej sprawie ponosi Skarb Państwa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.